Culture

KI KOTE MO MOUN LAN SOTI ?

📅 8 septembre 2025 ✍️ Wenchel Jean Baptiste 🕒 Il y a 10 mois 💬 88 commentaires

Pѐsonn pa fouti foure men li nan nannan panse dekolonyal pѐp Ayisyen an, san li pa al fouye zo nan kalalou peryòd kolonyal la. Sitou, nan gade dinamik rezistans popilѐ moun ki t ap bouske libѐte yo a, nan lide pou konnen kisa yo t ap regle. Rapid vit, nou ka wѐ demach yo a, te akouche yon lang (kreyòl), kòm zouti pou kominike nan batay la. Epi, yon kwayans sou konsepsyon lavi a, ki pa te tete lang avѐk konsepsyon loksidan kolonyal la.

Depi nan labrindiswa 15zyѐm pou bout sou lanjelis 16zyѐm syèk, yon latriye moun tanmen reflechi sou koze eta lanati moun. Yon seri refleksyon ki te kontinye jouk nan 18 tyѐm syѐk Lewòp la. Pami plenmeyank sa yo, nou jwenn Thomas Hobbes nan Levyatan ki mande pou siprime eta natirѐl moun, sitou nan kokobe sa yo te ka rele « konatis ». Konatis la se yon esans k ap dyayi nan kò moun lan pou ogmante oubyen diminye pisans moun lan, k ap tante pѐseve nan moun lan. Koze kokobe konatis moun yo, se eleman ki prepare tѐren pou al koukouman moun yo, nan yon chema dominasyon. Yon chema ki anpeche moun yo moun. Se pou rezon sila, Spinoza limenm, ankouraje libere konatis moun yo, pou rive atenn dimansyon pisans yo. Pou dayѐ, se menm konatis sa, ou pral jwenn lakay moun yo, nan lojik afriken an, ki rele « NTU » an. Pidouvan, nou pral dekòtike NTU a ki se menm plimay avѐk konatis la. Pou nou tounen sou koze moun lan, anndan lang kreyòl la, ki t ap mache kontre demach leksikal kolon an avѐk demach sentaksik plis semantik lafrik la, lѐ yo te rive sou konsѐp ѐt imen an, yo te jete li pou ranmase konsѐp moun lan. Depi nan premye kazak peyi a, nou te gentan mete lang sila sou kote pou valorize lang kolon an. Sa ki vin fѐ, nou pa janm chita pou di tѐt nou, ki kote mo moun lan soti ? « Pouki se li menm Ayisyen ki t ap goumen pou libѐte yo te adopte ? Ale wѐ pou nou ta rive konprann, mo moun lan ranmase tout esans ki genyen nan panse dekolonyal pѐp Ayisyen an.

Pou koupe kout mete nan makout, mo moun lan, daprѐ Daphnée Jacques, alyas Zanna[1] ak Mesmin Gabriel[2], soti nan Muntu. Muntu a menm soti nan kimuntu, ki se yon anyen lekòl inisyatik pou leve konsyans moun. Se youn nan pi ansyen lekòl sajѐs nan kontinan lafrik, ki chita nan peyi kikongo. Lѐ nou fouye zo nan kalalou muntu a, li vle di, antite diven oubyen bondye ki gen yon dividal ak yon katafal dimansyon ki enkane nan lide pou li degaje yon konsyans. NTU a menm, vle di, enѐji ansyen ki soti nan enѐji kreyatris lavi a. Se enѐji sila ki sipoze mennen moun lan. Se li menm ki moun lan menm. Se li ki pote idantite moun lan. Mete sou sa, nan yon tѐks Kajiga BALIHUTA ki trete lang ak kilti Bantou yo, fѐ konnen, NTU a se nasyon fòs ki fonn toudinnpyѐs avѐk moun lan kòm antite. NTU a, pou repete ekriven an, se fòs ki nan moun lan ki kapab grandi oubyen diminye oudimwen, ki kapab ranfòse oubyen deperi. Kivledi, prensip NTU a, ranpli menm fonksyon avѐk prensip konatis lotѐ eta nati moun yo, nan kontinan Ewopeyen an.

Kidonk, nan kosmogoni afriken an, yon moun se yon antite ki jouke nan jouk kosmòs tout longѐ pou li ka jwenn tout entegrasyon ak koyezyon kosmik li. Se yon antite ki sipoze jwenn direksyon ak kondwit lavi li, apati entelijans siperyѐ k ap mennen lavi a. kosmogoni afriken an, pati avѐk lide, anndan linivѐ a, genyen yon entelijans k ap mennen li. Yon entelijans ou ka konsidere tankou Bondye lavi a, nan sans filozofi Spinoza a. Se entelijans sa ki sipoze mennen moun yo. Yo resevwa li apati prensip NTU a oubyen konatis la. Se pou rezon sa, Boukman te di nou nan seremoni bwa kayiman, jete pòtrѐ dye blan, koute libѐte ki nan nou an. Nan yon lòt sans nou te ka di senbolis bwa kayiman, se libete konatis oubyen NTU moun yo, pou libere yo total kapital.

Savledi, lojik kolonyal ak esklavaj la, arive dejouke moun nan entelijans kosmòs la. Epi, li rive jouke yo nan alyenasyon ak kondisyònman sosyal la. Se demach pou rann moun esklav la menm. Yon demach ki ekziste jouk jounen jodia, sou yon fòm ki pi dous. Kidonk, sѐl sa ki ka retire moun nan jouk kolonyal ak esklavaj la, se rive konstwi dimansyon mounite inivѐsѐl n ap pale la. Yon demach k ap penmѐt moun yo vin moun nan sans prensip NTU kimuntu a. Se pa san rezon sajѐs popilѐ ayisyen an toujou di : « Tout moun se moun, pa gen moun pase moun ». Se sѐl anndan lojik sa nou ka trape sajѐs fyѐtefouni lavi a. Yon sajѐs k ap dodomeya nan kouran enѐji kosmòs la.

Kidonk, nou sipoze travay sou mounite inivѐsѐl nou, pou nou ka rive konnen kiyѐs ou ye. Yon pwosesis ki sanble ak yon kaskѐt chinwa pou moun yo. Paske, demach newokolonyal ak enperyalis k ap madichonnen peyi a, anpeche nou konnen kiyѐs yo ye. Mete sou sistѐm sosyalizasyon peyi a, kip a jouke nan yon pwojѐ konsa. Yon mannyѐ pou nou ka rete nan esklavay mantal ak espirityѐl nou ye la. An n chache konnen kiyѐs nou ye. Men tou, ou pa ka konnen kiyѐs ou ye, si ou pa vire do bay lojik loksidan,  pou tounen nan sous la. Yon sous k ap jayi dlo lafrik, tayno ak atlantid. Apre sa, n a marande li avѐk valѐ pozitif loksidan yo.

James Francisque


[1] Ekrivѐn ki ekri yon tѐks ki rele galata 2. Anndan l gen yon tѐks ki rele ki moun ou ye?

[2] Anndan liv li a, ki rele “culture, refus de la dimension humaine”

Articles liés

88 commentaires

  1. Connor730
  2. Kendall1156
  3. Lila4833
  4. Barbara662
  5. Ashton1279
  6. Amira1896
  7. Bradley4351
  8. Andres1676
  9. Eddie2940
  10. Freya4673
  11. Darby1615
  12. Alanna4546
  13. Stephanie4243
  14. Noah2378
  15. Garrett1669
  16. Hank2556
  17. Holly3604
  18. Violet246
  19. Sally172
  20. Adeline756
  21. Summer4349
  22. Samantha2924
  23. Annabelle2929
  24. Frederick3184
  25. Sam3145
  26. Aubree1047
  27. Devon1189
  28. Katelyn4729
  29. Demi2472
  30. Alexander538
  31. Katelyn3823
  32. Brianna3556
  33. Delia3287
  34. Ronald670
  35. Holden150
  36. Trent313
  37. Faye1735
  38. Georgia1397
  39. Flora4072
  40. Easton2326
  41. Skylar2737
  42. Cheryl4316
  43. Blair4427
  44. Max4905
  45. Gage3478
  46. Marilyn248
  47. Lucas1000
  48. Caroline1346
  49. Emmett4241
  50. Neil1440
  51. Alonso2634
  52. Christine2326
  53. Victoria3140
  54. Pronsite

    Hookup & Sex Dating Sites – Find Local Hookups & Get Laid

  55. Adults in the USA City of Miami continue choosing Bedpage for its reliable listings. With erotic massage and female escort categories clearly displayed, navigation feels easy. Many browsing Erotic massage in Miami highlight the straightforward structure.

  56. Jocelyn4561
  57. Jake1465
  58. Megan4553
  59. Установить кондиционер Уфа Мы заботимся о вашем комфорте и предлагаем полный спектр услуг по климатическому оборудованию. Купить кондиционер в Уфе стало проще чем когда-либо. В нашем каталоге представлен широкий выбор моделей на любой вкус и бюджет – от бюджетных сплит-систем до премиальных инверторных кондиционеров.

  60. Kendra1715
  61. Vanessa618
  62. Katelyn2960
  63. Molly2094
  64. Jessica2462
  65. FobertIdors

    Hello yup this post is actually pleasant and I have learned lot of things from it concerning blogging. thanks. online casino ohne oasis schnelle auszahlung

  66. Carla4751
  67. Clinton2767
  68. Bryan138
  69. Brooklyn2215
  70. кайт сафари кайт египет

  71. Alma3688
  72. арт терапия творческий мастер класс для детей Мы заботимся о гармоничном развитии каждого ребенка предлагая услуги логопеда и психолога а также уникальные программы мамамалыш способствующие раннему развитию и налаживанию контакта между матерью и ребенком. Наши летние клубы и смены – это идеальное сочетание отдыха новых знаний и незабываемых впечатлений в том числе и за границей.

  73. реальные отзывы йони массаж казань Йоня-массаж в Татарстане включая Казань предлагает широкий спектр услуг от расслабляющего релакс-массажа до более глубоких тантрических вариаций каждый из которых адаптирован к индивидуальным потребностям клиентки.

  74. обменка Бишкек Обмен usdt в Кыргызстане осуществляется через сеть проверенных платформ гарантирующих безопасность средств и оперативность выполнения заявок что особенно важно в условиях быстро меняющегося рынка криптовалют.

  75. Lorelei4429
  76. йони массаж видео отзывы казань Обучение йоня-массажу в Казани открывает новые горизонты для тех кто стремится освоить эту сакральную технику как для личного развития так и для профессиональной практики. Мастера обладающие глубокими знаниями и опытом делятся секретами йоня-массажа помогая ученицам раскрыть свой потенциал.

  77. Howarddar

    Знакомства ДНР ТГ найти девушку Донецк

  78. Драгон Мани

  79. Драгон Мани сайт

  80. Adele4841
  81. Bryce2139
  82. Derek1696

Laisser un commentaire